Serwisy partnerskie:
Close icon
Serwisy partnerskie

Jak dobrać i wymienić bezpiecznik?

Bezpiecznik to urządzenie, którego zadaniem jest zadziałać tylko raz. Wyjątkami są bezpieczniki automatyczne (które można ponownie włączyć przed podniesienie hebelka) oraz wielokrotnego użytku, na przykład polimerowe. Jednak zdecydowana większość bezpieczników w urządzeniach zawiera drucik topikowy, który się bezpowrotnie przepala. Po usunięciu awarii, trzeba wymienić go na nowy.
Article Image
1. Repetytorium użytkowej elektroniki 2. Repetytorium użytkowej elektroniki - Oświetlenie LED pod szafkami 3. Repetytorium użytkowej elektroniki - Oświetlenie do piwnicy 4. Repetytorium użytkowej elektroniki - Sygnalizator zalania 5. Repetytorium użytkowej elektroniki - Zasilacz do układu audio 6. Repetytorium użytkowej elektroniki - Zasilacz warsztatowy 7. Jaką wkrętarkę wybrać? Na co zwrócić uwagę przy zakupie? 8. Rodzaje tranzystorów bipolarnych i unipolarnych 9. Jak podłączyć taśmy LED 10. Inteligentny dom - wszystko co powinieneś wiedzieć o systemach SMART HOME 11. Jak podłączyć prostownik do akumulatora (ładowanie) 12. Drukarki 3D - budowa i zasada działania 13. Jak prawidłowo zarobić kabel antenowy? 14. Jaki czujnik czadu wybrać i gdzie najlepiej zamontować? 15. Programowanie mikrokontrolerów - o czym należy wiedzieć na początek? 16. Oscyloskop cyfrowy - jaki wybrać? 17. Co to jest barometr i jak działa? 18. Jaki wykrywacz metali kupić? Na co zwracać uwagę przy wyborze? 19. Jak działa sieć 5G i jakie daje możliwości? 20. Diody LED - napięcie diod o różnych kolorach 21. Jaki kompresor samochodowy kupić? 22. Czujniki parkowania - jakie wybrać? 23. Jak ustawić antenę do odbioru naziemnej TV DVB-T? 24. Co to jest rezystor (opornik) i jak działa? 25. Jakie są typy i rodzaje bezpieczników? 26. Co to jest układ scalony i jak działa? 27. Jak zmierzyć napięcie akumulatora miernikiem? 28. Jak zarobić kabel sieciowy RJ-45? 29. Lutowanie - jak lutować kable poprawnie? 30. Arduino - co to jest i jak zacząć? 31. Raspberry pi - co to jest, do czego służy, jak zacząć? 32. Do czego służą kondensatory - zasada działania 33. Co to jest bezpiecznik i jak działa? 34. Jak dobrać i wymienić bezpiecznik? 35. Rodzaje kondensatorów, ich oznaczenia i budowa 36. Kalafonia - co to jest? do czego służy? jak używać? 37. Przewodniki prądu - co przewodzi prąd, a co nie? 38. Jaka latarka czołowa sprawdzi się najlepiej? 39. Jak działa płytka stykowa (prototypowa)? 40. Jakie ogniwa 18650 wybrać i gdzie kupić akumulatorki? 41. Jaki powerbank wybrać? Czym kierować się przy kupnie? 42. Raspberry Pi czy Arduino? Co wybrać? 43. Pierwsze Prawo Kirchhoffa - przepływ prądu w obwodzie elektrycznym 44. Rezonator kwarcowy - schemat, oznaczenia i zastosowanie 45. Drugie Prawo Kirchhoffa - bilans spadku napięć w zamkniętym obwodzie elektrycznym 46. Do czego służy przedwzmacniacz? 47. Wzmacniacze audio - schematy i działanie 48. Co to jest kinematyka? Wzory kinematyki 49. Jaka ładowarka samochodowa będzie najlepsza? 50. Woltomierz - jak podłączyć i do czego służy? 51. Zasilacz laboratoryjny - jaki wybrać, do czego służy i jak użytkować? 52. Jaki magnes neodymowy kupić? 53. Jaki dron wybrać na początek, na co zwrócić uwagę przy kupnie? 54. Jaki filament wybrać - rodzaje filamentów do drukarek 3d 55. Co to jest termistor - zasada działania, jak dobierać? 56. Lokalizator GPS do samochodu - gdzie i jak zamontować? 57. Transmiter samochodowy - jak działa? 58. Jak działa ładowarka indukcyjna i jak nią ładować? 59. Jaki oczyszczacz powietrza wybrać? 60. Silniki prądu stałego - budowa, zastosowanie i zasada działania 61. Co to jest triak - jak go sprawdzić i jak działa? 62. Co to jest tranzystor MOSFET - jak działa, jak sprawdzać? 63. Izopropanol - do czego służy i gdzie kupić? 64. Co to jest tranzystor, jak działa i za co odpowiada? 65. Co to jest Transformator i jak działa? 66. Potencjometr obrotowy - schemat, podłączenie i zasada działania 67. Fotorezystor - charakterystyka, zastosowanie i zasada działania 68. Jak dobrać rezystor do diody? 69. Co to jest Tyrystor i do czego służy? 70. Jakie kable rozruchowe wybrać do samochodu? 71. Jaki miernik grubości lakieru kupić? 72. Pomiar jakości powietrza - jak sprawdzić jakość powietrza w domu i na zewnątrz? 73. Języki programowania sterowników PLC 74. Czym jest napięcie i natężenie prądu? 75. Reguła prawej dłoni, czyli ruch przewodnika w polu magnetycznym 76. Co to jest Bluetooth i jak działa? 77. Co to jest silnik krokowy - zasada działania i przeznaczenie 78. Jaką stację pogodową wybrać? Odpowiadamy czym kierować się przy kupnie 79. Jak działa przekaźnik? 80. Sterowniki PLC co to jest? Jakie jest ich zastosowanie i budowa? 81. Radiator i wentylator - czym są i jak działają? 82. Antena samochodowa - jaką wybrać? 83. Podłączenie czujnika ruchu 84. Czujnik ruchu - zasada działania 85. Wszelakie zastosowanie druku 3D - ogromny potencjał 86. Jaką drukarkę 3D kupić? - na co zwracać uwagę przy wyborze 87. Czyszczenie elektroniki - czym czyścić sprzęt elektroniczny? 88. Wytrawianie płytek drukowanych (PCB) - wszystko co powinieneś wiedzieć! 89. Jak sprawdzić tyrystor - opis jego działania 90. Transoptory - zastosowanie i zasada działania 91. Jak działa stabilizator napięcia i do czego służy? 92. Jak wymienić bezpiecznik w samochodzie? 93. Rodzaje regulatorów napięcia 94. Dioda prostownicza - charakterystyka, oznaczenia, budowa 95. Jaki wzmacniacz dźwięku wybrać? 96. Bramki logiczne - symbole i zastosowanie 97. Jakie przewody (kable) do głośników dobrać? 98. Do czego służy myjka ultradźwiękowa oraz zasada działania. Czego nie można myć? 99. Oscyloskop - co to jest i do czego służy? 100. Rodzaje czujników ruchu
Rozwiń cały spis treści Zwiń spis treści

Kiedy producent ułatwia sprawę

Jaki bezpiecznik zastosować? To pytanie zadaje sobie wielu elektroników naprawiających rozmaite układy. Czasem nie trzeba sobie łamać głowy nad tym zagadnieniem, ponieważ informacja o napięciu, prądzie i szybkości działania bezpiecznika jest podana wprost. Pod tym względem przyjemne były polskie urządzenia RTV, produkowane przez zjednoczenie UNITRA i nie tylko. Najczęściej było to podane na tylnej ściance:

Takie rozwiązanie było stosowane zwłaszcza wtedy, kiedy gniazdo bezpiecznika było dostępne na tylnym panelu. Ale nie zawsze tak się zdarza. Czasem bezpiecznik znajduje się wraz z innymi elementami na płycie drukowanej. Jego znalezienie nie nastręcza zazwyczaj problemów: bezpiecznik ma charakterystyczny, walcowy kształt. Należy go szukać w pobliżu transformatora zasilającego lub złącza do przewodu sieciowego, na przykład:

Odczytanie parametrów z elementu

Jednak taka informacja, podana bez żadnych kamuflaży, to swego rodzaju luksus. Najczęściej na płycie nie ma nic, a parametry bezpiecznika trzeba odczytać z jego obudowy, o ile jest to możliwe. Większość rurkowych bezpieczników topikowych ma informacje wytłoczone na metalowych oprawkach, np. T2A 250V – oznacza to bezpiecznik typu T (zwłoczny), o prądzie znamionowym 2A i dostosowany do napięcia pracy 250V. Bezpiecznik innego typu (o innej charakterystyce zadziałania) będzie miał inną literkę. Wyjątkiem są bezpieczniki szybkie, które mogą mieć literę F, albo nie mieć jej wcale.

Bezpieczniki kubkowe

Oprócz rurkowych bezpieczników topikowych, można spotkać również tak zwane bezpieczniki kubkowe. Swoim wyglądem przypominają kondensatory: elektrolityczne (jeżeli są w kształcie walca) lub foliowe, jeżeli mają bryłę zbliżoną do prostopadłościanu. Parametry powinny znajdować się na górze obudowy.

Bezpiecznik LT-5 160 mA 250 V
Zobacz w sklepie avt

Bezpieczniki montowane powierzchniowo

Bezpieczniki topikowe SMD nie mają nadrukowanych pełnych informacji, ponieważ są po prostu małe. Jedyne, co producenci umieszczają na ich obudowach, to jedna litera. Na podstawie jej koloru i otoczenia można wywnioskować, co to za element – pod warunkiem, że trafi się na właściwą notę katalogową, co może nie być prostym zadaniem:

Bezpieczniki polimerowe THT również mają kluczowe parametry naniesione na obudowę. Natomiast bezpieczniki polimerowe do montażu powierzchniowego (SMD) mają oznaczenie kodowane, podobnie jak ich topikowe odpowiedniki.

Jak samemu dobrać bezpiecznik?

Jednak nie zawsze odczytanie parametrów z bezpiecznika jest możliwe. Może się zdarzyć, że bezpiecznik zardzewiał od wilgoci, eksplodował po bardzo dużym przeciążeniu (tak, to się czasem zdarza!) albo producent celowo zatarł jego oznaczenia lub starły się one samodzielnie. Jeżeli nie dysponujemy schematem tego urządzenia, trzeba spróbować na własną rękę dobrać odpowiedni element. Być może nie uda się trafić w dokładnie ten sam typ, który był zamontowany oryginalnie, ale powinien pełnić swoją funkcję równie dobrze.

W tym celu warto odpowiedzieć na kilka pytań. Ułatwią dobór najlepiej pasującego zamiennika.

  • Jaka powinna być charakterystyka bezpiecznika? Zwłoczna, szybka?
  • Bezpiecznik pracuje w obwodzie prądu stałego czy przemiennego?
  • Jakim napięciem zasilany jest zabezpieczany obwód?
  • Jakie ma być wykonanie i kształt bezpiecznika?
  • Jaki powinien być szacunkowy prąd znamionowy?

Charakterystyka zadziałania

Wymaganą szybkość działania bezpiecznika można ocenić po jego lokalizacji w układzie. Jeżeli zabezpieczany przez niego obwód zawiera kondensatory elektrolityczne o dużej pojemności lub elementy indukcyjne (zwłaszcza transformatory sieciowe), to częściej jest stosowany typ zwłoczny. Krótkotrwałe przeciążenie bezpiecznika po uruchomieniu zasilania nie spowoduje jego zadziałania. Bezpieczniki szybkie są stosowane w głębi układu, na przykład na wyjściu stabilizatora, na zasilaniu modułów lub przy złączach dostępnych dla użytkownika.

Prąd stały czy przemienny?

Rodzaj prądu, jaki płynie przez bezpiecznik (stały/przemienny) ma duży wpływ ma jego budowę. Prąd stały po przepaleniu drucika topikowego ma tendencję do podtrzymywania łuku elektrycznego, więc jego wygaszenie jest trudniejsze. Prąd przemienny sam wygasi łuk w momencie przejścia przez zero. Stosowanie bezpieczników przystosowanych wyłącznie do prądu przemiennego (np. typowych rurkowych 5x20mm) w obwodach prądu stałego to błąd! Można się spodziewać, że na wejściu zasilacza (od strony sieci 230 V) będzie bezpiecznik przeznaczony dla prądu przemiennego, a za zasilaczem – na prąd stały.

Napięcie nie jest bez znaczenia

Wartość napięcia, które zasila obwód zabezpieczony bezpiecznikiem, również jest istotna. Jeżeli mamy na myśli pierwotną stronę transformatora sieciowego, można założyć, że jest tam 230V, czyli typowy bezpiecznik na napięcie 250V nada się jak najbardziej. W układzie zasilania mikrokontrolerów i innych układów cyfrowych można spotkać napięcie rzędu kilku woltów. Jeżeli nie możemy tego zmierzyć, warto spojrzeć chociażby na napięcie pracy kondensatorów znajdujących się za tym bezpiecznikiem albo na układy scalone – być może ich noty katalogowe podpowiedzą, jakim napięciem powinny być zasilane.

Jaki rozmiar?

Kształt i gabaryty bezpiecznika można określić po pozostałościach, które znajdują się w układzie po jego przepaleniu. Jeżeli nie zostało zupełnie nic, wielkość pól lutowniczych i odstęp między nimi da się zmierzyć suwmiarką. Jeżeli nie ma do tego wyraźnych wskazań, raczej był to bezpiecznik topikowy – zwłaszcza na wejściu zasilacza sieciowego. Bezpieczniki wielorazowe, jak polimerowe, częściej znajdują się w miejscach, które są narażone na przypadkowe zwarcie, na przykład na złączu dostępnym dla instalatora modułu.

Prąd znamionowy

Ostatnia, najważniejsza rzecz: jak ustalić prąd znamionowy bezpiecznika? Można to określić, na przykład, z mocy transformatora sieciowego. Wtedy płynący przez niego prąd określimy z przekształconego wzoru na moc:

Oczywiście, jako napięcie należy przyjąć to, którym faktycznie (lub chociaż szacunkowo) jest zasilany jest dany obwód.

Inny przykład: bezpiecznik zabezpieczał wyjście, z którego może być zasilane nie więcej niż 5 czujników tego samego typu. Jeden taki czujnik pobiera prąd nie większy niż 100 mA – zatem bezpiecznik powinien być przystosowany do prądu o natężeniu co najmniej 0,5 A.

Do uzyskanego wyniku warto dodać pewien naddatek, aby bezpiecznik nie był dobrany „na styk”. Wtedy nawet mało istotne przeciążenie, które może się zdarzyć podczas prawidłowej eksploatacji, spowoduje jego zadziałanie. Jak duży powinien być to zapas? To wszystko zależy: za minimum przyjmuje się 10%, ale zdarza się 30% lub więcej. Precyzyjne dobranie bezpiecznika wymaga szczegółowej wiedzy o danym układzie, której (z reguły) nie ma osoba jedynie naprawiająca ten sprzęt.

Jak wymienić bezpiecznik?

Sama wymiana bezpiecznika nie jest skomplikowana. Bezpieczniki rurkowe są zazwyczaj montowane w oprawkach, które ułatwiają tę czynność. Jeżeli jest to gniazdo przystosowane do montażu na tylnej ściance urządzenia, trzeba jedynie wykręcić „korek”, zamienić bezpieczniki i wkręcić go z powrotem. Czasem potrzeba do tego płaskiego wkrętaka, a niekiedy da się to zrobić samymi palcami.

Gniazdo bezpiecznikowe
Zobacz w sklepie avt

Bezpieczniki rurkowe na płytkach drukowanych zazwyczaj są w oprawkach z metalowymi „łapkami”. Wykonano je ze sprężystej blaszki, więc mocno trzymają bezpiecznik, jednocześnie zapewniając dobry przepływ prądu elektrycznego.

Uszkodzony element wystarczy podważyć od spodu np. cienkim śrubokrętem i wyjąć, a nowy wcisnąć od góry.

Gniazdo bezpiecznikowe PTF-15 z osłoną do druku
Zobacz w sklepie avt

Bezpieczniki lutowane bezpośrednio na płycie (SMD, przewlekane lub niekiedy rurkowe) należy po prostu wylutować, po czym wlutować nowy. Zalecam zwrócenie uwagi na czas i temperaturę lutowania, zwłaszcza w przypadku bezpieczników polimerowych, ponieważ przegrzane tracą swoje właściwości.

1. Repetytorium użytkowej elektroniki 2. Repetytorium użytkowej elektroniki - Oświetlenie LED pod szafkami 3. Repetytorium użytkowej elektroniki - Oświetlenie do piwnicy 4. Repetytorium użytkowej elektroniki - Sygnalizator zalania 5. Repetytorium użytkowej elektroniki - Zasilacz do układu audio 6. Repetytorium użytkowej elektroniki - Zasilacz warsztatowy 7. Jaką wkrętarkę wybrać? Na co zwrócić uwagę przy zakupie? 8. Rodzaje tranzystorów bipolarnych i unipolarnych 9. Jak podłączyć taśmy LED 10. Inteligentny dom - wszystko co powinieneś wiedzieć o systemach SMART HOME 11. Jak podłączyć prostownik do akumulatora (ładowanie) 12. Drukarki 3D - budowa i zasada działania 13. Jak prawidłowo zarobić kabel antenowy? 14. Jaki czujnik czadu wybrać i gdzie najlepiej zamontować? 15. Programowanie mikrokontrolerów - o czym należy wiedzieć na początek? 16. Oscyloskop cyfrowy - jaki wybrać? 17. Co to jest barometr i jak działa? 18. Jaki wykrywacz metali kupić? Na co zwracać uwagę przy wyborze? 19. Jak działa sieć 5G i jakie daje możliwości? 20. Diody LED - napięcie diod o różnych kolorach 21. Jaki kompresor samochodowy kupić? 22. Czujniki parkowania - jakie wybrać? 23. Jak ustawić antenę do odbioru naziemnej TV DVB-T? 24. Co to jest rezystor (opornik) i jak działa? 25. Jakie są typy i rodzaje bezpieczników? 26. Co to jest układ scalony i jak działa? 27. Jak zmierzyć napięcie akumulatora miernikiem? 28. Jak zarobić kabel sieciowy RJ-45? 29. Lutowanie - jak lutować kable poprawnie? 30. Arduino - co to jest i jak zacząć? 31. Raspberry pi - co to jest, do czego służy, jak zacząć? 32. Do czego służą kondensatory - zasada działania 33. Co to jest bezpiecznik i jak działa? 34. Jak dobrać i wymienić bezpiecznik? 35. Rodzaje kondensatorów, ich oznaczenia i budowa 36. Kalafonia - co to jest? do czego służy? jak używać? 37. Przewodniki prądu - co przewodzi prąd, a co nie? 38. Jaka latarka czołowa sprawdzi się najlepiej? 39. Jak działa płytka stykowa (prototypowa)? 40. Jakie ogniwa 18650 wybrać i gdzie kupić akumulatorki? 41. Jaki powerbank wybrać? Czym kierować się przy kupnie? 42. Raspberry Pi czy Arduino? Co wybrać? 43. Pierwsze Prawo Kirchhoffa - przepływ prądu w obwodzie elektrycznym 44. Rezonator kwarcowy - schemat, oznaczenia i zastosowanie 45. Drugie Prawo Kirchhoffa - bilans spadku napięć w zamkniętym obwodzie elektrycznym 46. Do czego służy przedwzmacniacz? 47. Wzmacniacze audio - schematy i działanie 48. Co to jest kinematyka? Wzory kinematyki 49. Jaka ładowarka samochodowa będzie najlepsza? 50. Woltomierz - jak podłączyć i do czego służy? 51. Zasilacz laboratoryjny - jaki wybrać, do czego służy i jak użytkować? 52. Jaki magnes neodymowy kupić? 53. Jaki dron wybrać na początek, na co zwrócić uwagę przy kupnie? 54. Jaki filament wybrać - rodzaje filamentów do drukarek 3d 55. Co to jest termistor - zasada działania, jak dobierać? 56. Lokalizator GPS do samochodu - gdzie i jak zamontować? 57. Transmiter samochodowy - jak działa? 58. Jak działa ładowarka indukcyjna i jak nią ładować? 59. Jaki oczyszczacz powietrza wybrać? 60. Silniki prądu stałego - budowa, zastosowanie i zasada działania 61. Co to jest triak - jak go sprawdzić i jak działa? 62. Co to jest tranzystor MOSFET - jak działa, jak sprawdzać? 63. Izopropanol - do czego służy i gdzie kupić? 64. Co to jest tranzystor, jak działa i za co odpowiada? 65. Co to jest Transformator i jak działa? 66. Potencjometr obrotowy - schemat, podłączenie i zasada działania 67. Fotorezystor - charakterystyka, zastosowanie i zasada działania 68. Jak dobrać rezystor do diody? 69. Co to jest Tyrystor i do czego służy? 70. Jakie kable rozruchowe wybrać do samochodu? 71. Jaki miernik grubości lakieru kupić? 72. Pomiar jakości powietrza - jak sprawdzić jakość powietrza w domu i na zewnątrz? 73. Języki programowania sterowników PLC 74. Czym jest napięcie i natężenie prądu? 75. Reguła prawej dłoni, czyli ruch przewodnika w polu magnetycznym 76. Co to jest Bluetooth i jak działa? 77. Co to jest silnik krokowy - zasada działania i przeznaczenie 78. Jaką stację pogodową wybrać? Odpowiadamy czym kierować się przy kupnie 79. Jak działa przekaźnik? 80. Sterowniki PLC co to jest? Jakie jest ich zastosowanie i budowa? 81. Radiator i wentylator - czym są i jak działają? 82. Antena samochodowa - jaką wybrać? 83. Podłączenie czujnika ruchu 84. Czujnik ruchu - zasada działania 85. Wszelakie zastosowanie druku 3D - ogromny potencjał 86. Jaką drukarkę 3D kupić? - na co zwracać uwagę przy wyborze 87. Czyszczenie elektroniki - czym czyścić sprzęt elektroniczny? 88. Wytrawianie płytek drukowanych (PCB) - wszystko co powinieneś wiedzieć! 89. Jak sprawdzić tyrystor - opis jego działania 90. Transoptory - zastosowanie i zasada działania 91. Jak działa stabilizator napięcia i do czego służy? 92. Jak wymienić bezpiecznik w samochodzie? 93. Rodzaje regulatorów napięcia 94. Dioda prostownicza - charakterystyka, oznaczenia, budowa 95. Jaki wzmacniacz dźwięku wybrać? 96. Bramki logiczne - symbole i zastosowanie 97. Jakie przewody (kable) do głośników dobrać? 98. Do czego służy myjka ultradźwiękowa oraz zasada działania. Czego nie można myć? 99. Oscyloskop - co to jest i do czego służy? 100. Rodzaje czujników ruchu
Rozwiń cały spis treści Zwiń spis treści
Firma:
Tematyka materiału: bezpiecznik, jednorazowy, topikowy, wielorazowy, polimerowy, elektroniczne, zwłoczny, szybki, typu T, T2A, SMD
AUTOR
Udostępnij
Zobacz wszystkie quizy
Quiz weekendowy
Mikroprocesory (µP),
Mikrokontrolery (µC)
1/12 Architektura RISC w porównaniu do architektury CISC charakteryzuje się:
Oceń najnowsze wydanie EdW
Wypełnij ankietę i odbierz prezent
Kursy kategorie
AI-Sztuczna Inteligencja
Aparatura
Arduino Audio Automatyka
CNC
DIY
Druk 3d
Elektromechanika Fotowoltaika
FPGA-CPLD-SPLD
GPS
IC-układy scalone
Interfejsy
IoT
Książki
Lasery
LED/LCD/OLED
Mechatronika
Mikrokontrolery (MCV,μC)
Moc
Moduły
Narzędzia
Optoelektronika
PCB/Montaż
Podstawy elektroniki
Podzespoły bierne
Półprzewodniki
Pomiary i testy Projektowanie Raspberry Pi
Retro
Komunikacja, RF
Robotyka
SBC-SIP-SoC-CoM
Sensory
Silniki i serwo Software
Sterowanie
Transformatory
Tranzystory
Wyświetlacze
Wzmacniacze
Zasilanie
UK Logo
Elektronika dla Wszystkich
Zapisując się na nasz newsletter możesz otrzymać GRATIS
najnowsze e-wydanie magazynu "Elektronika dla Wszystkich"