Serwisy partnerskie:
Close icon
Serwisy partnerskie

Co to jest triak - jak go sprawdzić i jak działa?

Triak to element półprzewodnikowy, który często jest stosowany w obwodach prądu przemiennego. Przy użyciu triaka można zarówno załączać różne obciążenia, jak i sterować ich mocą.
Article Image
1. Repetytorium użytkowej elektroniki 2. Repetytorium użytkowej elektroniki - Oświetlenie LED pod szafkami 3. Repetytorium użytkowej elektroniki - Oświetlenie do piwnicy 4. Repetytorium użytkowej elektroniki - Sygnalizator zalania 5. Repetytorium użytkowej elektroniki - Zasilacz do układu audio 6. Repetytorium użytkowej elektroniki - Zasilacz warsztatowy 7. Jaką wkrętarkę wybrać? Na co zwrócić uwagę przy zakupie? 8. Rodzaje tranzystorów bipolarnych i unipolarnych 9. Jak podłączyć taśmy LED 10. Inteligentny dom - wszystko co powinieneś wiedzieć o systemach SMART HOME 11. Jak podłączyć prostownik do akumulatora (ładowanie) 12. Drukarki 3D - budowa i zasada działania 13. Jak prawidłowo zarobić kabel antenowy? 14. Jaki czujnik czadu wybrać i gdzie najlepiej zamontować? 15. Programowanie mikrokontrolerów - o czym należy wiedzieć na początek? 16. Oscyloskop cyfrowy - jaki wybrać? 17. Co to jest barometr i jak działa? 18. Jaki wykrywacz metali kupić? Na co zwracać uwagę przy wyborze? 19. Jak działa sieć 5G i jakie daje możliwości? 20. Diody LED - napięcie diod o różnych kolorach 21. Jaki kompresor samochodowy kupić? 22. Czujniki parkowania - jakie wybrać? 23. Jak ustawić antenę do odbioru naziemnej TV DVB-T? 24. Co to jest rezystor (opornik) i jak działa? 25. Jakie są typy i rodzaje bezpieczników? 26. Co to jest układ scalony i jak działa? 27. Jak zmierzyć napięcie akumulatora miernikiem? 28. Jak zarobić kabel sieciowy RJ-45? 29. Lutowanie - jak lutować kable poprawnie? 30. Arduino - co to jest i jak zacząć? 31. Raspberry pi - co to jest, do czego służy, jak zacząć? 32. Do czego służą kondensatory - zasada działania 33. Co to jest bezpiecznik i jak działa? 34. Jak dobrać i wymienić bezpiecznik? 35. Rodzaje kondensatorów, ich oznaczenia i budowa 36. Kalafonia - co to jest? do czego służy? jak używać? 37. Przewodniki prądu - co przewodzi prąd, a co nie? 38. Jaka latarka czołowa sprawdzi się najlepiej? 39. Jak działa płytka stykowa (prototypowa)? 40. Jakie ogniwa 18650 wybrać i gdzie kupić akumulatorki? 41. Jaki powerbank wybrać? Czym kierować się przy kupnie? 42. Raspberry Pi czy Arduino? Co wybrać? 43. Pierwsze Prawo Kirchhoffa - przepływ prądu w obwodzie elektrycznym 44. Rezonator kwarcowy - schemat, oznaczenia i zastosowanie 45. Drugie Prawo Kirchhoffa - bilans spadku napięć w zamkniętym obwodzie elektrycznym 46. Do czego służy przedwzmacniacz? 47. Wzmacniacze audio - schematy i działanie 48. Co to jest kinematyka? Wzory kinematyki 49. Jaka ładowarka samochodowa będzie najlepsza? 50. Woltomierz - jak podłączyć i do czego służy? 51. Zasilacz laboratoryjny - jaki wybrać, do czego służy i jak użytkować? 52. Jaki magnes neodymowy kupić? 53. Jaki dron wybrać na początek, na co zwrócić uwagę przy kupnie? 54. Jaki filament wybrać - rodzaje filamentów do drukarek 3d 55. Co to jest termistor - zasada działania, jak dobierać? 56. Lokalizator GPS do samochodu - gdzie i jak zamontować? 57. Transmiter samochodowy - jak działa? 58. Jaki oczyszczacz powietrza wybrać? 59. Silniki prądu stałego - budowa, zastosowanie i zasada działania 60. Co to jest triak - jak go sprawdzić i jak działa? 61. Co to jest tranzystor MOSFET - jak działa, jak sprawdzać? 62. Izopropanol - do czego służy i gdzie kupić? 63. Co to jest tranzystor, jak działa i za co odpowiada? 64. Co to jest Transformator i jak działa? 65. Potencjometr obrotowy - schemat, podłączenie i zasada działania 66. Fotorezystor - charakterystyka, zastosowanie i zasada działania 67. Jak dobrać rezystor do diody? 68. Co to jest Tyrystor i do czego służy? 69. Jakie kable rozruchowe wybrać do samochodu? 70. Jaki miernik grubości lakieru kupić? 71. Pomiar jakości powietrza - jak sprawdzić jakość powietrza w domu i na zewnątrz? 72. Języki programowania sterowników PLC 73. Czym jest napięcie i natężenie prądu? 74. Reguła prawej dłoni, czyli ruch przewodnika w polu magnetycznym
Rozwiń cały spis treści Zwiń spis treści

Jak działa triak?

Najprościej można opisać działanie triaka jako dwóch tyrystorów połączonych antyrównolegle, czyli równolegle lecz w odwrotne strony. Dzięki temu, triaki mogą przewodzić prąd w obie strony, nie zaś jak tyrystor - tylko w jedną. W środku triaka nie znajdują się jednak dwa tyrystory, lecz odpowiednio złożona struktura krzemowa. 

Triaki mają dwie elektrody zwane anodami - oznaczane jako A1 i A2 lub MT1 i MT2 - ale nie są one zamienne! Załączenie triaka jest możliwe po podaniu odpowiedniego prądu na bramkę G, która musi być wtedy spolaryzowana względem anody A1. 

Załączenie triaka

Raz załączony triak pozostaje w stanie przewodzenia (prądu między A1 i A2) aż do zaniku tego prądu do zera. Konieczne jest wtedy ponowne załączenie triaka. Dlatego stosuje się je w obwodach prądu przemiennego: wyłączają się “same” podczas przejścia prądu przez zero. Zadaniem układu sterującego jest cykliczne ich załączanie.

Triakami można sterować na cztery sposoby, zależnie od polaryzacji anody A2 i bramki G względem anody A1:

  1. potencjał A2 dodatni, potencjał bramki G dodatni
  2. potencjał A2 dodatni, potencjał bramki G ujemny
  3. potencjał A2 ujemny, potencjał bramki G ujemny
  4. potencjał A2 ujemny, potencjał bramki G dodatni

Te rejony noszą nazwę kwadrantów i wzięły się charakterystyki triaka, którą typowo rysuje się na takim układzie współrzędnych:

W większości wypadków, impuls załączający bramkę G jest brany z anody A2, więc wtedy te potencjały są takie same. Praca w I i III kwadrancie jest najczęściej spotykana w układach z triakami i ich czułość (minimalny prąd bramki konieczny do zadziałania) jest wówczas najwyższa. Najtrudniejsza jest praca triaka w IV kwadrancie - jest wtedy najmniej czuły, chociaż producenci cały czas starają się to poprawić.

Do czego je stosujemy?

Triaki są chętnie stosowane nie tylko jako elektroniczne wyłączniki różnych obciążeń, ale służą również do realizacji sterowania fazowego. To sposób zasilania obciążenia “niepełnymi” fragmentami sinusoidy. Im mniejszą powierzchnię (dokładniej: całkę) ma wykres napięcia na odbiorniku w funkcji czasu, tym mniejsza moc jest dostarczana do obciążenia.

Jak sterować fazowo?

Wystarczy odpowiednio później włączyć triak. Przecież mamy pewność, że wyłączy się w momencie przejścia prądu przez zero, więc wystarczy manipulować momentem jego załączenia od poprzedniego przejścia przez zero. Im krótszy czas minie, tym większa część sinusoidy zasili odbiornik.

Sterowanie fazowe jest określane czasem jako “PWM dla prądu AC”. Ta analogia jest całkiem słuszna - tyle, że wypełnienie naszego sygnału, którym zasilamy sterowane obciążenie, jest sterowane wyłącznie przez moment startu. Wyłączenie odbywa się samoczynnie. Częstotliwość również jest zdeterminowana przez obwód zasilający nasze obciążenie.

Jak sprawdzić, czy triak jest sprawny?

Te elementy elektroniczne, jak każde inne, ulegają niekiedy awariom. Po pierwsze, należy sprawdzić taki podzespół organoleptycznie - widoczne ślady przegrzania albo zapach spalenizny klasyfikują taki triak do wymiany.

Da się multimetrem?

Sprawdzenie triaka multimetrem może dać podstawową informację o tym, czy jest sprawny. Najpierw należy wylutować go z układu, w którym pracuje, ponieważ dodatkowe elementy mogą zaburzać wynik testu. Potem trzeba znaleźć jego notę katalogową i odszukać rozkład wyprowadzeń. Kiedy już tego dokonamy, należy ustawić multimetr na omomierz lub tester diod.

W pierwszej kolejności sprawdzamy, czy jest przejście między anodami A1 i A2 i to w dwie strony. Jeżeli multimetr wskaże zwarcie - triak jest bezużyteczny. Jednak jakaś rezystancja, rzędu setek omów lub więcej, może wystąpić.

Następnie trzeba poszukać przejścia między anodą A2 i bramką G. Jeżeli jest zwarcie - element uszkodzony.

Na koniec sprawdzamy ostatnią konfigurację, czyli przejście między A1 i G. Niektóre triaki mają wbudowany tutaj rezystor, więc pomiar rezystancji na niewiele się zda. Ale jeżeli omomierz wskaże zwarcie, triak trzeba wymienić na nowy.

Inny rodzaj testu

Więcej informacji da nam sprawdzenie triaka w naturalnym dla niego środowisku. Ten element przewodzi prąd rzędu setek miliamperów lub znacznie większy, więc to, co “serwuje” mu omomierz nie wystarcza do jego zadziałania.

Przyda się zasilacz napięcia stałego rzędu 12 V lub akumulator oraz żarówka o mocy kilku watów, najlepiej 5 W. Chodzi o to, aby przez triak po załączeniu płynął prąd rzędu 200mA lub więcej (ale nie większy niż prąd maksymalny!) gdyż wtedy może się prawidłowo zatrzasnąć. 

Zestawiamy taki obwód:

Po włączeniu zasilania, żarówka nie powinna świecić. Po chwilowym zwarciu przełącznika S1, żarówka ma się zaświecić i trwać w tym stanie nawet po rozwarciu przycisku. 

Potem wyłączamy zasilanie, odwracamy jego biegunowość (plus z minusem) i włączamy ponownie. Jeżeli żarówka zaświeci się dopiero po wciśnięciu przycisku i pozostanie w tym stanie, triak można uznać za sprawny.

1. Repetytorium użytkowej elektroniki 2. Repetytorium użytkowej elektroniki - Oświetlenie LED pod szafkami 3. Repetytorium użytkowej elektroniki - Oświetlenie do piwnicy 4. Repetytorium użytkowej elektroniki - Sygnalizator zalania 5. Repetytorium użytkowej elektroniki - Zasilacz do układu audio 6. Repetytorium użytkowej elektroniki - Zasilacz warsztatowy 7. Jaką wkrętarkę wybrać? Na co zwrócić uwagę przy zakupie? 8. Rodzaje tranzystorów bipolarnych i unipolarnych 9. Jak podłączyć taśmy LED 10. Inteligentny dom - wszystko co powinieneś wiedzieć o systemach SMART HOME 11. Jak podłączyć prostownik do akumulatora (ładowanie) 12. Drukarki 3D - budowa i zasada działania 13. Jak prawidłowo zarobić kabel antenowy? 14. Jaki czujnik czadu wybrać i gdzie najlepiej zamontować? 15. Programowanie mikrokontrolerów - o czym należy wiedzieć na początek? 16. Oscyloskop cyfrowy - jaki wybrać? 17. Co to jest barometr i jak działa? 18. Jaki wykrywacz metali kupić? Na co zwracać uwagę przy wyborze? 19. Jak działa sieć 5G i jakie daje możliwości? 20. Diody LED - napięcie diod o różnych kolorach 21. Jaki kompresor samochodowy kupić? 22. Czujniki parkowania - jakie wybrać? 23. Jak ustawić antenę do odbioru naziemnej TV DVB-T? 24. Co to jest rezystor (opornik) i jak działa? 25. Jakie są typy i rodzaje bezpieczników? 26. Co to jest układ scalony i jak działa? 27. Jak zmierzyć napięcie akumulatora miernikiem? 28. Jak zarobić kabel sieciowy RJ-45? 29. Lutowanie - jak lutować kable poprawnie? 30. Arduino - co to jest i jak zacząć? 31. Raspberry pi - co to jest, do czego służy, jak zacząć? 32. Do czego służą kondensatory - zasada działania 33. Co to jest bezpiecznik i jak działa? 34. Jak dobrać i wymienić bezpiecznik? 35. Rodzaje kondensatorów, ich oznaczenia i budowa 36. Kalafonia - co to jest? do czego służy? jak używać? 37. Przewodniki prądu - co przewodzi prąd, a co nie? 38. Jaka latarka czołowa sprawdzi się najlepiej? 39. Jak działa płytka stykowa (prototypowa)? 40. Jakie ogniwa 18650 wybrać i gdzie kupić akumulatorki? 41. Jaki powerbank wybrać? Czym kierować się przy kupnie? 42. Raspberry Pi czy Arduino? Co wybrać? 43. Pierwsze Prawo Kirchhoffa - przepływ prądu w obwodzie elektrycznym 44. Rezonator kwarcowy - schemat, oznaczenia i zastosowanie 45. Drugie Prawo Kirchhoffa - bilans spadku napięć w zamkniętym obwodzie elektrycznym 46. Do czego służy przedwzmacniacz? 47. Wzmacniacze audio - schematy i działanie 48. Co to jest kinematyka? Wzory kinematyki 49. Jaka ładowarka samochodowa będzie najlepsza? 50. Woltomierz - jak podłączyć i do czego służy? 51. Zasilacz laboratoryjny - jaki wybrać, do czego służy i jak użytkować? 52. Jaki magnes neodymowy kupić? 53. Jaki dron wybrać na początek, na co zwrócić uwagę przy kupnie? 54. Jaki filament wybrać - rodzaje filamentów do drukarek 3d 55. Co to jest termistor - zasada działania, jak dobierać? 56. Lokalizator GPS do samochodu - gdzie i jak zamontować? 57. Transmiter samochodowy - jak działa? 58. Jaki oczyszczacz powietrza wybrać? 59. Silniki prądu stałego - budowa, zastosowanie i zasada działania 60. Co to jest triak - jak go sprawdzić i jak działa? 61. Co to jest tranzystor MOSFET - jak działa, jak sprawdzać? 62. Izopropanol - do czego służy i gdzie kupić? 63. Co to jest tranzystor, jak działa i za co odpowiada? 64. Co to jest Transformator i jak działa? 65. Potencjometr obrotowy - schemat, podłączenie i zasada działania 66. Fotorezystor - charakterystyka, zastosowanie i zasada działania 67. Jak dobrać rezystor do diody? 68. Co to jest Tyrystor i do czego służy? 69. Jakie kable rozruchowe wybrać do samochodu? 70. Jaki miernik grubości lakieru kupić? 71. Pomiar jakości powietrza - jak sprawdzić jakość powietrza w domu i na zewnątrz? 72. Języki programowania sterowników PLC 73. Czym jest napięcie i natężenie prądu? 74. Reguła prawej dłoni, czyli ruch przewodnika w polu magnetycznym
Rozwiń cały spis treści Zwiń spis treści
AUTOR
Udostępnij
Oceń najnowsze wydanie EdW
Wypełnij ankietę i odbierz prezent
Kursy kategorie
AI-Sztuczna Inteligencja
Aparatura
Arduino Audio Automatyka
CNC
DIY
Druk 3d
Elektromechanika Fotowoltaika
FPGA-CPLD-SPLD
GPS
IC-układy scalone
Interfejsy
IoT
Książki
Lasery
LED/LCD/OLED
Mechatronika
Mikrokontrolery (MCV,μC)
Moc
Moduły
Narzędzia
Optoelektronika
PCB/Montaż
Podstawy elektroniki
Podzespoły bierne
Półprzewodniki
Pomiary i testy Projektowanie Raspberry Pi
Retro
Komunikacja, RF
Robotyka
SBC-SIP-SoC-CoM
Sensory
Silniki i serwo
Software
Sterowanie
Transformatory
Tranzystory
Wyświetlacze
Wzmacniacze
Zasilanie
UK Logo
Elektronika dla Wszystkich
Zapisując się na nasz newsletter możesz otrzymać GRATIS
najnowsze e-wydanie magazynu "Elektronika dla Wszystkich"