Serwisy partnerskie:
Close icon
Serwisy partnerskie

Jakie są typy i rodzaje bezpieczników?

Bezpieczniki spotykane w elektronice można zaliczyć do grona zabezpieczeń nadprądowych. Ich zadaniem jest ochrona wybranego fragmentu obwodu przed zgubnymi skutkami poboru prądu o zbyt dużym natężeniu. Taka sytuacja może wystąpić po awarii któregoś z elementów albo po wystąpieniu zwarcia – również spowodowanego usterką, albo wywołanego zwarciem przez użytkownika.
Article Image
1. Repetytorium użytkowej elektroniki 2. Repetytorium użytkowej elektroniki - Oświetlenie LED pod szafkami 3. Repetytorium użytkowej elektroniki - Oświetlenie do piwnicy 4. Repetytorium użytkowej elektroniki - Sygnalizator zalania 5. Repetytorium użytkowej elektroniki - Zasilacz do układu audio 6. Repetytorium użytkowej elektroniki - Zasilacz warsztatowy 7. Jaką wkrętarkę wybrać? Na co zwrócić uwagę przy zakupie? 8. Rodzaje tranzystorów bipolarnych i unipolarnych 9. Jak podłączyć taśmy LED 10. Inteligentny dom - wszystko co powinieneś wiedzieć o systemach SMART HOME 11. Jak podłączyć prostownik do akumulatora (ładowanie) 12. Drukarki 3D - budowa i zasada działania 13. Jak prawidłowo zarobić kabel antenowy? 14. Jaki czujnik czadu wybrać i gdzie najlepiej zamontować? 15. Programowanie mikrokontrolerów - o czym należy wiedzieć na początek? 16. Oscyloskop cyfrowy - jaki wybrać? 17. Co to jest barometr i jak działa? 18. Jaki wykrywacz metali kupić? Na co zwracać uwagę przy wyborze? 19. Jak działa sieć 5G i jakie daje możliwości? 20. Diody LED - napięcie diod o różnych kolorach 21. Jaki kompresor samochodowy kupić? 22. Czujniki parkowania - jakie wybrać? 23. Jak ustawić antenę do odbioru naziemnej TV DVB-T? 24. Co to jest rezystor (opornik) i jak działa? 25. Jakie są typy i rodzaje bezpieczników? 26. Co to jest układ scalony i jak działa? 27. Jak zmierzyć napięcie akumulatora miernikiem? 28. Jak zarobić kabel sieciowy RJ-45? 29. Lutowanie - jak lutować kable poprawnie? 30. Arduino - co to jest i jak zacząć? 31. Raspberry pi - co to jest, do czego służy, jak zacząć? 32. Do czego służą kondensatory - zasada działania 33. Co to jest bezpiecznik i jak działa? 34. Jak dobrać i wymienić bezpiecznik? 35. Rodzaje kondensatorów, ich oznaczenia i budowa 36. Kalafonia - co to jest? do czego służy? jak używać? 37. Przewodniki prądu - co przewodzi prąd, a co nie? 38. Jaka latarka czołowa sprawdzi się najlepiej? 39. Jak działa płytka stykowa (prototypowa)? 40. Jakie ogniwa 18650 wybrać i gdzie kupić akumulatorki? 41. Jaki powerbank wybrać? Czym kierować się przy kupnie? 42. Raspberry Pi czy Arduino? Co wybrać? 43. Pierwsze Prawo Kirchhoffa - przepływ prądu w obwodzie elektrycznym 44. Rezonator kwarcowy - schemat, oznaczenia i zastosowanie 45. Drugie Prawo Kirchhoffa - bilans spadku napięć w zamkniętym obwodzie elektrycznym 46. Do czego służy przedwzmacniacz? 47. Wzmacniacze audio - schematy i działanie 48. Co to jest kinematyka? Wzory kinematyki 49. Jaka ładowarka samochodowa będzie najlepsza? 50. Woltomierz - jak podłączyć i do czego służy? 51. Zasilacz laboratoryjny - jaki wybrać, do czego służy i jak użytkować? 52. Jaki magnes neodymowy kupić? 53. Jaki dron wybrać na początek, na co zwrócić uwagę przy kupnie? 54. Jaki filament wybrać - rodzaje filamentów do drukarek 3d 55. Co to jest termistor - zasada działania, jak dobierać? 56. Lokalizator GPS do samochodu - gdzie i jak zamontować? 57. Transmiter samochodowy - jak działa? 58. Jaki oczyszczacz powietrza wybrać? 59. Silniki prądu stałego - budowa, zastosowanie i zasada działania 60. Co to jest triak - jak go sprawdzić i jak działa? 61. Co to jest tranzystor MOSFET - jak działa, jak sprawdzać? 62. Izopropanol - do czego służy i gdzie kupić? 63. Co to jest tranzystor, jak działa i za co odpowiada? 64. Co to jest Transformator i jak działa? 65. Potencjometr obrotowy - schemat, podłączenie i zasada działania 66. Fotorezystor - charakterystyka, zastosowanie i zasada działania 67. Jak dobrać rezystor do diody? 68. Co to jest Tyrystor i do czego służy? 69. Jakie kable rozruchowe wybrać do samochodu? 70. Jaki miernik grubości lakieru kupić? 71. Pomiar jakości powietrza - jak sprawdzić jakość powietrza w domu i na zewnątrz? 72. Języki programowania sterowników PLC 73. Czym jest napięcie i natężenie prądu? 74. Reguła prawej dłoni, czyli ruch przewodnika w polu magnetycznym
Rozwiń cały spis treści Zwiń spis treści

Po co stosujemy bezpieczniki?

Bezpieczniki nie chronią układu przed wystąpieniem w nim przeciążenia. Ich zadaniem jest jedynie ograniczenie strat nim spowodowanych. Urządzenie, które tylko lekko się „zadymiło”, można spróbować naprawić. Natomiast jeżeli wewnątrz obudowy wybuchnie pożar, może być już ono niezdatne do jakiejkolwiek naprawy. Wywołany pożar może rozprzestrzenić się na pozostałą część pomieszczenia, w którym felerny układ się znajduje.

Rodzaje bezpieczników

Bezpieczniki można podzielić na trzy główne grupy:

  • jednorazowe  (topikowe)
  • wielorazowe  (polimerowe)
  • wielorazowe  (elektroniczne)

Bezpieczniki jednorazowe (topikowe)

Bezpieczniki jednorazowe najczęściej zawierają drucik z odpowiedniego metalu, o dokładnie dobranej średnicy. Przepływający przez niego prąd powoduje nagrzewanie go. Jeżeli natężenie tego prądu zacznie przekraczać wartość znamionową, podaną na obudowie tegoż elementu, nagrzewanie stanie się zbyt silne i drucik ulegnie przepaleniu.

Jakie są typy i rodzaje bezpieczników

Jednak nie stanie się to natychmiast. Im silniejsze jest przeciążenie, tym większa moc wydzieli się w druciku i jego temperatura wzrośnie bardziej. Proces przepalania, na który składa się również utlenianie metalu, z którego jest wykonany drucik, będzie zachodził szybciej. Dlatego bezpieczniki topikowe mogą przewodzić prąd o natężeniu większym od znamionowego przez długi czas, nawet przez wiele godzin. Taki rodzaj bezpiecznika nazywamy również topikowym – po jego zadziałaniu, należy go wyjąć i włożyć nowy.

Bezpieczniki wielorazowe (polimerowe)

Bezpieczniki polimerowe są wykonane inaczej niż topikowe. W ich wnętrzu znajduje się struktura z krystalicznego polimeru, która utrzymuje drobiny węgla. Kiedy przez bezpiecznik płynie prąd, część tej polimerowej struktury, na skutek wydzielanego ciepła, przechodzi do stanu amorficznego (bezpostaciowego). Węglowe połączenia ulegają przerwaniu. Dopiero po przerwaniu przepływu prądu i ostudzeniu bezpiecznika, możliwy jest jego powrót do poprzedniego stanu.

 

Jakie są typy i rodzaje bezpieczników

Bezpieczniki tego typu (polimerowe) są wielorazowego użytku, ale nie mogą działać w nieskończoność. Ich trwałość liczy się w dziesiątkach, ewentualnie setkach cykli rozłączeń/połączeń. Po tym czasie polimerowa struktura degraduje się na tyle, że nie jest w stanie przywrócić pierwotnego układu łańcuchów węgla. Wtedy należy wymienić taki bezpiecznik na nowy. Ich wadą jest relatywnie wysoka rezystancja podczas prawidłowej pracy, znacznie większa niż bezpieczników topikowych.

Bezpieczniki wielorazowe (elektroniczne)

Elektroniczne układy ograniczające prąd mogą działać wielokrotnie bez żadnych objawów zużycia, o ile są prawidłowo zaprojektowane i eksploatowane. Istnieje wiele różnych wariantów ich wykonania, od bardzo prostych obwodów na dwóch tranzystorach, po bardziej złożone struktury, zawierające wzmacniacze operacyjne i przerzutniki. Taki „bezpiecznik” może być czuły nawet na najmniejsze przekroczenie natężenia prądu ponad dopuszczalną wartość, a czas jego reakcji może być rzędy wielkości mniejszy od najszybszego bezpiecznika topikowego.

Jakie są typy i rodzaje bezpieczników

Ich wadą jest wysoka złożoność (zawierają wiele elementów elektronicznych) oraz podatność na różnego rodzaju przepięcia, jakie mogą wystąpić w zabezpieczonym obwodzie. Dlatego spotyka się je sporadycznie, na przykład w formie regulacji dopuszczalnego prądu wyjściowego zasilacza laboratoryjnego.

Czas zadziałania bezpieczników topikowych

Wróćmy jeszcze na chwilę do bezpieczników topikowych. W produkcji są różne ich odmiany: zwłoczne, szybkie, superszybkie. Różnią się czasem zadziałania na różnego rodzaju przeciążenia.

Jakie są typy i rodzaje bezpieczników

Bezpiecznik zwłoczny

Bezpiecznik zwłoczny stosuje się tam, gdzie mogą występować krótkotrwałe impulsy prądu o dużym natężeniu, na przykład włączone szeregowo z uzwojeniem pierwotnym transformatorów sieciowych. Taki transformator pobiera znaczny prąd w chwili włączenia go do sieci, lecz po chwili jego natężenie spada do nominalnej wartości. Natomiast przy przeciążeniu o relatywnie niewielką wartość, rzędu 200% prądu nominalnego, taki bezpiecznik zadziała szybciej niż jego „szybki” odpowiednik.

Bezpiecznik szybki

Zadaniem bezpiecznika szybkiego (oraz jego odmian, np. superszybkiego) jest ochrona delikatnych modułów elektronicznych. Dlatego można je spotkać tam, gdzie naturalnie nie występują krótkotrwałe impulsy prądu o wysokim natężeniu, na przykład na wyjściu zasilacza sieciowego wzmacniacza audio. Wtedy chronionym obwodem jest końcówka mocy tegoż wzmacniacza, która nie zawiera kondensatorów elektrolitycznych o wysokich pojemnościach.

Prąd stały czy przemienny?

Dla bezpiecznika istotny jest również rodzaj płynącego przezeń prądu: stały lub przemienny. Bezpieczniki polimerowe zazwyczaj (ale nie jest to reguła – szczegółów trzeba szukać w nocie katalogowej) mogą działać zarówno przy prądzie stałym, jak i przemiennym.

Jakie są typy i rodzaje bezpieczników

Bezpieczniki jednorazowe (topikowe) częściej spotyka się w wykonaniu dla prądu przemiennego, choć są również dostępne wersje na prąd stały. Charakteryzują się wyższą ceną, ponieważ prąd stały jest trudniejszy w wyłączeniu. Po przerwaniu ciągłości drucika, między jego końcami może ciągnąć się łuk elektryczny, który podtrzymuje przepływ prądu. Ponadto, wysoka temperatura zapalonego łuku elektrycznego może być przyczyną pożaru. Dlatego nie należy stosować zwykłych bezpieczników rurkowych, przystosowanych do prądu przemiennego, w obwodach prądu stałego.

Zabezpieczenia elektroniczne działają, w przeważającej większości, przy prądzie stałym.

1. Repetytorium użytkowej elektroniki 2. Repetytorium użytkowej elektroniki - Oświetlenie LED pod szafkami 3. Repetytorium użytkowej elektroniki - Oświetlenie do piwnicy 4. Repetytorium użytkowej elektroniki - Sygnalizator zalania 5. Repetytorium użytkowej elektroniki - Zasilacz do układu audio 6. Repetytorium użytkowej elektroniki - Zasilacz warsztatowy 7. Jaką wkrętarkę wybrać? Na co zwrócić uwagę przy zakupie? 8. Rodzaje tranzystorów bipolarnych i unipolarnych 9. Jak podłączyć taśmy LED 10. Inteligentny dom - wszystko co powinieneś wiedzieć o systemach SMART HOME 11. Jak podłączyć prostownik do akumulatora (ładowanie) 12. Drukarki 3D - budowa i zasada działania 13. Jak prawidłowo zarobić kabel antenowy? 14. Jaki czujnik czadu wybrać i gdzie najlepiej zamontować? 15. Programowanie mikrokontrolerów - o czym należy wiedzieć na początek? 16. Oscyloskop cyfrowy - jaki wybrać? 17. Co to jest barometr i jak działa? 18. Jaki wykrywacz metali kupić? Na co zwracać uwagę przy wyborze? 19. Jak działa sieć 5G i jakie daje możliwości? 20. Diody LED - napięcie diod o różnych kolorach 21. Jaki kompresor samochodowy kupić? 22. Czujniki parkowania - jakie wybrać? 23. Jak ustawić antenę do odbioru naziemnej TV DVB-T? 24. Co to jest rezystor (opornik) i jak działa? 25. Jakie są typy i rodzaje bezpieczników? 26. Co to jest układ scalony i jak działa? 27. Jak zmierzyć napięcie akumulatora miernikiem? 28. Jak zarobić kabel sieciowy RJ-45? 29. Lutowanie - jak lutować kable poprawnie? 30. Arduino - co to jest i jak zacząć? 31. Raspberry pi - co to jest, do czego służy, jak zacząć? 32. Do czego służą kondensatory - zasada działania 33. Co to jest bezpiecznik i jak działa? 34. Jak dobrać i wymienić bezpiecznik? 35. Rodzaje kondensatorów, ich oznaczenia i budowa 36. Kalafonia - co to jest? do czego służy? jak używać? 37. Przewodniki prądu - co przewodzi prąd, a co nie? 38. Jaka latarka czołowa sprawdzi się najlepiej? 39. Jak działa płytka stykowa (prototypowa)? 40. Jakie ogniwa 18650 wybrać i gdzie kupić akumulatorki? 41. Jaki powerbank wybrać? Czym kierować się przy kupnie? 42. Raspberry Pi czy Arduino? Co wybrać? 43. Pierwsze Prawo Kirchhoffa - przepływ prądu w obwodzie elektrycznym 44. Rezonator kwarcowy - schemat, oznaczenia i zastosowanie 45. Drugie Prawo Kirchhoffa - bilans spadku napięć w zamkniętym obwodzie elektrycznym 46. Do czego służy przedwzmacniacz? 47. Wzmacniacze audio - schematy i działanie 48. Co to jest kinematyka? Wzory kinematyki 49. Jaka ładowarka samochodowa będzie najlepsza? 50. Woltomierz - jak podłączyć i do czego służy? 51. Zasilacz laboratoryjny - jaki wybrać, do czego służy i jak użytkować? 52. Jaki magnes neodymowy kupić? 53. Jaki dron wybrać na początek, na co zwrócić uwagę przy kupnie? 54. Jaki filament wybrać - rodzaje filamentów do drukarek 3d 55. Co to jest termistor - zasada działania, jak dobierać? 56. Lokalizator GPS do samochodu - gdzie i jak zamontować? 57. Transmiter samochodowy - jak działa? 58. Jaki oczyszczacz powietrza wybrać? 59. Silniki prądu stałego - budowa, zastosowanie i zasada działania 60. Co to jest triak - jak go sprawdzić i jak działa? 61. Co to jest tranzystor MOSFET - jak działa, jak sprawdzać? 62. Izopropanol - do czego służy i gdzie kupić? 63. Co to jest tranzystor, jak działa i za co odpowiada? 64. Co to jest Transformator i jak działa? 65. Potencjometr obrotowy - schemat, podłączenie i zasada działania 66. Fotorezystor - charakterystyka, zastosowanie i zasada działania 67. Jak dobrać rezystor do diody? 68. Co to jest Tyrystor i do czego służy? 69. Jakie kable rozruchowe wybrać do samochodu? 70. Jaki miernik grubości lakieru kupić? 71. Pomiar jakości powietrza - jak sprawdzić jakość powietrza w domu i na zewnątrz? 72. Języki programowania sterowników PLC 73. Czym jest napięcie i natężenie prądu? 74. Reguła prawej dłoni, czyli ruch przewodnika w polu magnetycznym
Rozwiń cały spis treści Zwiń spis treści
Tematyka materiału: bezpiecznik, jednorazowy, topikowy, wielorazowy, polimerowy, elektroniczne, zwłoczny, szybki
AUTOR
Udostępnij
Oceń najnowsze wydanie EdW
Wypełnij ankietę i odbierz prezent
Kursy kategorie
AI-Sztuczna Inteligencja
Aparatura
Arduino Audio Automatyka
CNC
DIY
Druk 3d
Elektromechanika Fotowoltaika
FPGA-CPLD-SPLD
GPS
IC-układy scalone
Interfejsy
IoT
Książki
Lasery
LED/LCD/OLED
Mechatronika
Mikrokontrolery (MCV,μC)
Moc
Moduły
Narzędzia
Optoelektronika
PCB/Montaż
Podstawy elektroniki
Podzespoły bierne
Półprzewodniki
Pomiary i testy Projektowanie Raspberry Pi
Retro
Komunikacja, RF
Robotyka
SBC-SIP-SoC-CoM
Sensory
Silniki i serwo
Software
Sterowanie
Transformatory
Tranzystory
Wyświetlacze
Wzmacniacze
Zasilanie
UK Logo
Elektronika dla Wszystkich
Zapisując się na nasz newsletter możesz otrzymać GRATIS
najnowsze e-wydanie magazynu "Elektronika dla Wszystkich"